Kun jij jezelf opofferen om anderen te helpen? Ja, dat kan. En je deed het waarschijnlijk al toen je nog maar een paar jaar oud was.
Als trainer en spreker samenwerken onderzoek ik hoe we in organisaties weer meer collectieve kracht kunnen opbouwen. Hoe we samenwerken kunnen versterken, zonder dat mensen zichzelf verliezen in de groep. En zoals vaak in mijn werk, begint dat onderzoek bij kinderen.
Kinderen doen al aan samenwerken
Al vanaf hun eerste levensjaar laten kinderen spontaan behulpzaam gedrag zien. Ze helpen iemand iets oprapen, zonder dat ze weten wat een beloning is. Ze stoppen zelfs met spelen, iets wat ze leuk vinden, om een ander te helpen.
Psycholoog Michael Tomasello liet dit keer op keer zien in zijn experimenten met jonge kinderen. Wat bleek? Deze coöperatieve houding is niet aangeleerd. Ze doen het uit zichzelf.
Waarom verliezen we dat gedrag als we ouder worden?
Naarmate we ouder worden, verandert er iets. We leren dat gedrag gevolgen heeft. Dat anderen ons beoordelen. En dat we ergens iets voor terug mogen verwachten.
Op zich logisch. We worden deel van een complex systeem waarin regels, hiërarchie en prestaties een grotere rol gaan spelen. Maar het wringt als dat systeem te weinig ruimte laat voor onze natuurlijke neiging om bij te dragen aan het grotere geheel.
Wat mij het meest opviel tijdens mijn onderzoek? Kinderen helpen mínder als ze steeds worden beloond. Dit heet het overrechtvaardigingseffect. Een externe beloning (bijvoorbeeld een sticker of snoepje) kan de intrinsieke motivatie ondermijnen. Wat eerst leuk of betekenisvol was, wordt dan iets dat je alleen nog doet voor een beloning.
Coöperatief gedrag is deels aangeboren, maar ook af te leren
We zijn dus van nature geneigd tot samenwerken. Tot iets doen voor een ander, gewoon omdat het goed voelt. Maar dat gedrag kan afnemen als we opgroeien in een cultuur of werkomgeving waarin vooral individueel succes beloond wordt.
In veel organisaties zie ik het als trainer en spreker samenwerken vaak gebeuren: systemen die gericht zijn op targets, bonussen en individuele prestaties. Die maken ons misschien efficiënter, maar ze duwen onze collectieve kracht naar de achtergrond.
De vraag is dus niet alleen hoe we mensen kunnen laten samenwerken, maar vooral: hoe maken we weer ruimte voor iets wat er eigenlijk al is?
Wat kunnen we doen om samenwerking te versterken?
Wil je samenwerking binnen je team of organisatie versterken? Dan begint dat niet bij een teamuitje of een whiteboard vol post-its. Het begint bij het herontwerpen van je cultuur en systemen.
Denk aan:
- Ruimte geven aan wederkerigheid. Laat mensen zien dat hun bijdrage aan anderen ertoe doet, niet alleen hun individuele output.
- Erkenning geven in plaats van beloning. Waardering werkt beter dan een bonus als het gaat om duurzame motivatie.
- Reflectie en gesprekken. Vraag eens: ‘Wat vind jij waardevol in je werk?’ of ‘Wanneer voel jij je onderdeel van een groter geheel?’.
Samenwerken vraagt om anders kijken
Samenwerking is geen trucje. Het is iets wat in ons zit, maar wat we opnieuw moeten leren zien en waarderen. Niet door mensen te forceren om samen te werken, maar door de juiste voorwaarden te scheppen waarin dat gedrag weer vanzelf naar boven komt.
Kinderen weten het allang: helpen voelt goed. Misschien is het tijd dat wij volwassenen dat ook weer gaan geloven.
Op zoek naar manieren om samenwerking in jouw team te versterken?
Als trainer en spreker samenwerken geef ik lezingen, inspiratiesessies en ontwikkel maatwerkprogramma’s voor organisaties die werk willen maken van collectieve kracht. Ik help teams, leiders en organisaties om opnieuw te kijken naar hoe we samen werken, leren en groeien. Neem gerust contact op om de mogelijkheden te bespreken.
