Kijk eens in je agenda van vorige week. Hoeveel van die overleggen hadden een e-mail kunnen zijn? Hoeveel waren er omdat er iets moest worden besloten, en hoeveel omdat het overleg nu eenmaal elke dinsdag is? En bij hoeveel van die overleggen dacht je halverwege: waarom zit ik hier eigenlijk?
De meeste organisaties hebben geen samenwerkingsprobleem. Ze hebben een keuzeprobleem. Ze weten niet wannéér samen wint. En dat is jammer, want die vraag is te beantwoorden. Met vier vragen die je stelt vóórdat je de uitnodiging verstuurt. In mijn werk als spreker samenwerken zie ik dat organisaties vaak niet te weinig samenwerken, maar juist te vaak samenwerken op momenten waarop individueel werken meer oplevert.
Waarom deze vragen nodig zijn
De tijd die we besteden aan samenwerken is de afgelopen twee decennia met vijftig procent of meer gegroeid. In veel organisaties gaat inmiddels tachtig procent van de werktijd op aan overleggen en het beantwoorden van verzoeken van collega’s.
Dat is niet erg als die tijd iets oplevert. De uitdaging is niet om méér samen te werken, maar om de júiste dingen samen te doen.
Dus. Voordat je dat overleg plant, vier vragen.
De vier vragen
-
Welk besluit nemen we hiermee?
Het onderscheid is simpel maar krachtig: een overleg is voor beslissen, afwegen en samen denken. Voor informeren bestaan snellere middelen. Als je het niet kunt formuleren als een besluit of een vraagstuk, hoort het niet in een agenda.Praktisch: zet de vraag of het besluit boven aan de uitnodiging. Als je hem niet kunt opschrijven, weet je genoeg.
-
Wie heeft informatie of perspectief dat we anders missen?
Deze vraag bepaalt niet of er een overleg komt, maar wie erbij zit.De reflex in de meeste organisaties is: iedereen die er iets mee te maken heeft. Dat voelt netjes, maar het is duur. Tien mensen een uur lang is tien werkuren en de meeste daarvan leveren niets op.Een betere vraag: wie ziet iets wat wij niet zien? Wie heeft ervaring die het besluit werkelijk verandert? Wie moet dit uitvoeren en weet daarom of het kan?Wie het antwoord al kent, hoeft er niet bij. Wie alleen geïnformeerd moet worden, krijgt een samenvatting. Dat is geen uitsluiting. Dat is respect voor andermans tijd.
En het werkt ook de andere kant op: soms zit er juist iemand níet bij die er wel bij hoort. De collega die de klant het beste kent. De uitvoerder die weet waarom het vorige plan niet werkte. Die stemmen zijn precies de reden om samen te komen.
-
Is dit vraagstuk groter dan één persoon kan overzien?
Dit is de kernvraag. Hier scheiden solo en samen zich.Sommige problemen zijn helder afgebakend en hebben één eigenaar. Iemand met vakkennis kan er in twee uur geconcentreerd werk meer mee dan een groep in een uur discussie. Zulk werk verpest je door er een overleg van te maken.Maar er zijn ook vraagstukken waarbij de oplossing verspreid zit over meerdere hoofden. Waarbij niemand het hele plaatje ziet. Waarbij de klant, de uitvoering, het budget en de techniek elk een stukje van de waarheid hebben. Dan is samen niet alleen nuttig, dan is het de enige manier.Anita Woolley (Carnegie Mellon) toonde aan dat de collectieve intelligentie van een team niet wordt bepaald door de slimste persoon erin, maar door hoe goed mensen naar elkaar luisteren en hoe gelijkwaardig de bijdragen zijn. Dat is precies waarom samen wint bij complexe vraagstukken: geen enkel individu heeft alle informatie, maar de groep samen wel.
De test: kan één iemand met de juiste kennis dit oplossen? Dan solo. Hangt de kwaliteit van de oplossing af van wat meerdere mensen weten, zien of ervaren? Dan samen.
-
Wat gebeurt er als we het niet doen?
De simpelste vraag, en de meest ontnuchterende.Veel overleggen bestaan omdat ze bestaan. Ze staan in de agenda sinds iemand ze drie jaar geleden heeft ingepland, en niemand heeft ooit gevraagd of ze nog nodig zijn.Stel de vraag hardop in je team: als we dit overleg schrappen, wat gaat er dan mis? Soms is het antwoord concreet en belangrijk. Vaak is het antwoord: eigenlijk niets, behalve dat we elkaar dan minder zien.Dat laatste is trouwens een legitiem antwoord. Verbinding is waardevol. Maar wees dan eerlijk over wat het overleg is: een contactmoment, geen werkoverleg. En vraag je af of er een betere vorm is om die verbinding te organiseren dan een uur met een agenda.
Wat als het antwoord ‘solo’ is?
Dan is er iets wat de meeste organisaties vergeten: solo werken vraagt actieve bescherming. Vakmanschap heeft aaneengesloten tijd nodig. Iemand die vier keer per dag wordt onderbroken, komt niet tot diepgang, hoe getalenteerd hij ook is. In veel teams is er geen enkel blok van twee uur in de week waarin niemand iets van je wil.
Als je concludeert dat een vraagstuk solo hoort, hoort daar dus een tweede besluit bij: wanneer krijgt die persoon de ruimte om er ongestoord aan te werken? Zonder dat besluit blijft solo werken theorie.
Naar een nieuw samen
Deze vier vragen zijn geen pleidooi tegen samenwerken. Ze zijn een pleidooi vóór samenwerken maar dan op de momenten dat het er werkelijk toe doet. Juist daarin zit de kracht van goede samenwerking. Niet zoveel mogelijk samen doen, maar bewust kiezen wanneer samenwerking meerwaarde heeft.
Want dat is waar we naartoe moeten: een nieuw samen. Samen als keuze. Geen agenda die vol staat met overleggen die niemand nodig heeft, maar een agenda waarin elk gezamenlijk moment ergens over gaat.
In dat nieuwe samen krijgt vakmanschap ruimte. En krijgt samenwerking gewicht. Als je minder vaak bij elkaar komt, gaat het er wel echt over. Dat merken mensen. En het is een stuk motiverender dan het zoveelste overleg waarvan de uitkomst al vaststond.
Veelgestelde vragen over wanneer je wel en niet moet overleggen
Wanneer is een overleg zinvol?
Een overleg is zinvol als er een besluit genomen moet worden waarvoor je meerdere perspectieven nodig hebt, of als een vraagstuk complexer is dan één persoon kan overzien. Als het doel informeren is, volstaat een bericht. Als één persoon met de juiste kennis het kan oplossen, is een overleg juist vertragend. De test: wat is het besluit, en welk perspectief mist er zonder deze mensen?
Hoeveel mensen moeten er bij een overleg zijn?
Zo weinig mogelijk, en precies genoeg. Nodig alleen mensen uit die informatie of ervaring hebben die het besluit werkelijk verandert, of die het moeten uitvoeren en daarom weten of het kan. Wie alleen geïnformeerd hoeft te worden, krijgt achteraf een samenvatting. Elke extra deelnemer kost een werkuur en verkleint de kans dat iedereen aan het woord komt. Dat laatste is misschien wel het meest belangrijk.
Wat is het verschil tussen werk dat je solo doet en werk dat samen moet?
Werk dat solo hoort, is helder afgebakend, heeft één eigenaar en vraagt vooral vakkennis en concentratie. Werk dat samen hoort, is complex, de benodigde kennis zit verspreid over meerdere mensen, en niemand overziet het geheel. Onderzoek van Anita Woolley naar collectieve intelligentie laat zien dat groepen juist bij dat tweede type vraagstuk beter presteren dan individuen, mits mensen goed naar elkaar luisteren en bijdragen gelijkwaardig zijn.
Hoe schrap je overleggen zonder dat mensen zich buitengesloten voelen?
Door het gesprek erover samen te voeren in plaats van het besluit alleen te nemen. Vraag je team: welk overleg zouden we kunnen schrappen zonder dat er iets misgaat? Vaak weten mensen dat zelf beter dan de leidinggevende. Leg daarnaast uit hoe informatie ze dan wél bereikt, het gevoel van buitensluiting komt meestal niet van het gemiste overleg, maar van het gemiste weten.
Hoe zorg je voor genoeg focustijd in een team?
Door het expliciet in te plannen en te beschermen. Spreek als team blokken af waarin niemand elkaar stoort, bijvoorbeeld een vaste ochtend per week. Maak zichtbaar in de agenda dat die tijd bezet is. En, belangrijk, laat leidinggevenden zich er ook aan houden. Focustijd die bij het eerste verzoek sneuvelt, bestaat niet echt.
Vier vragen. Eén minuut. Een hoop gewonnen tijd.
Het mooie aan deze vier vragen is dat ze bijna niets kosten. Een minuut nadenken voordat je een uitnodiging verstuurt.
Maar de opbrengst is groot. Minder overleggen die nergens over gaan. Meer ruimte voor het werk waar mensen goed in zijn. En misschien wel het belangrijkste: gezamenlijke momenten die er werkelijk toe doen.
Dat is het nieuwe samen. Niet minder verbinding, maar betere. Niet minder samenwerken, maar scherper kiezen wanneer.
Welke van deze vier vragen zou in jouw team het meeste verschil maken?
Spreker samenwerken over slimmer samenwerken
Sterke samenwerking ontstaat niet door méér overleggen, maar door bewust te kiezen wanneer je elkaar écht nodig hebt. Als Sayma Kuipers, spreker samenwerken, help ik organisaties om slimmer samen te werken, collectieve kracht beter te benutten en vergaderingen weer waardevol te maken. Geen extra overlegcultuur, maar samenwerking die energie geeft en betere resultaten oplevert.
Wil je ontdekken hoe jouw team bewuster kan samenwerken? Dan denk ik graag met je mee.
Sayma Kuipers is spreker, trainer en auteur gespecialiseerd in samenwerking en collectieve kracht. Aan haar tweede boek over samenwerken wordt momenteel gewerkt.
Bronnen met links:
Hansen, M.T. (2009). When Internal Collaboration Is Bad for Your Company. Harvard Business Review. hbr.org/2009/04/when-internal-collaboration-is-bad-for-your-company
Cross, R., Rebele, R. & Grant, A. (2016). Collaborative Overload. Harvard Business Review. hbr.org/2016/01/collaborative-overload
Woolley et al. (2010). Evidence for a Collective Intelligence Factor. Science. science.org/doi/10.1126/science.1193147