Als trainer en spreker samenwerken zie ik hoe hardnekkig het beeld is van een team als iets stabiels: een vaste groep collega’s, duidelijke rollen en terugkerende overleggen.Maar de praktijk ziet er in veel sectoren heel anders uit. In de zorg en het sociaal domein is het dagelijkse realiteit: teams bestaan niet altijd uit dezelfde mensen, maar worden steeds opnieuw samengesteld rond een cliënt of vraagstuk. Samenwerkingen die continu wisselen van samenstelling.
En dit fenomeen zie je niet alleen in de zorg. Ook in het onderwijs, projectorganisaties en bij tijdelijke innovatieteams komen professionals steeds vaker terecht in wisselende samenwerkingen.
Waarom samenwerking een uitdaging is als het team wisselt
Samenwerken in wisselende teams gaat niet vanzelf. Er zijn geen vaste routines, afspraken of gewoontes waar je op kunt leunen. Toch moet de samenwerking vrijwel direct werken, want een cliënt of een patiënt kan niet wachten.
Toen ik een team in het sociaal domein begeleidde, vertelden medewerkers dat ze vaak extra tijd kwijt waren aan uitleggen, afstemmen en het vinden van dezelfde taal. Ze moesten telkens opnieuw energie steken in “team worden”. Het lastige is dat minder ingesleten patronen zowel een kracht als een valkuil zijn. Aan de ene kant blijf je flexibel en breng je telkens nieuwe perspectieven binnen. Aan de andere kant kost het meer moeite om vertrouwen op te bouwen, verwachtingen helder te krijgen en de samenwerking direct op de rails te zetten.
Onderzoek naar succesfactoren
Uit onderzoek van Fia van Heteren blijkt dat er drie gedragingen cruciaal zijn om dit soort samenwerkingen mogelijk te maken:
- Het speelveld neerleggen
Creëer ruimte om af te stemmen. Zorg dat de juiste informatie gedeeld wordt, de juiste mensen betrokken zijn en dat er tijd is om elkaar te spreken. Vaak betekent dit dat je bestaande structuren moet omzeilen of creatieve oplossingen moet bedenken om tóch bij elkaar te komen. - Bruggen slaan
In teams binnen de zorg verschillen mensen in achtergrond, kennis en communicatie. Actief bruggen bouwen is noodzakelijk. Dat kan door je expertise uit te leggen, vragen te stellen aan de ander of iemand de rol van ‘bruggenbouwer’ te geven. Zonder dit ontstaat snel miscommunicatie of langs elkaar heen werken. - Rollen en verantwoordelijkheden verduidelijken
Wie neemt de regie? Wie doet wat? En wie mag meebeslissen? Deze vragen keren telkens terug. Zeker wanneer er gevoelige informatie wordt gedeeld, is het belangrijk om afspraken te maken over rollen, taken en verantwoordelijkheden.De basis is altijd een gezamenlijk doel. In de zorg is dat passende zorg voor de cliënt, in het bedrijfsleven kan dat een projectoplevering, innovatie of kwaliteitsverbetering zijn.
De kracht van relaties en rituelen
Naast duidelijke afspraken blijken relaties en kleine rituelen een doorslaggevende factor. Geen dikke protocollen, maar korte check-ins, vaste overlegmomenten of een simpele vraag als: “Wat heb jij vandaag nodig van de ander?”
We zijn sociale wezens: als we ons verbonden voelen, zijn we bereid meer moeite te doen voor de ander. Kleine investeringen in de relatie maken dat samenwerking soepeler verloopt, juist wanneer de samenstelling vaak wisselt.
Wat organisaties hiervan kunnen leren
Wisselende teams zijn allang geen uitzondering meer. Als trainer en spreker samenwerken merk ik dat ook buiten de zorg steeds meer mensen in tijdelijke samenstellingen en netwerken werken.
Hoe kun je dat praktisch aanpakken?
- Zorg voor duidelijkheid.
Leg het gezamenlijke doel in één zin vast en maak taken en verantwoordelijkheden expliciet. - Plan structurele afstemming.
Een kort overleg of check-in voorkomt dat kleine misverstanden uitgroeien tot grote problemen. - Investeer in de relatie.
Stel persoonlijke vragen, toon interesse in de expertise van de ander en zorg dat je elkaar sneller weet te vinden. - Wees flexibel.
Zie een team niet als een vaststaand geheel, maar als een tijdelijke samenwerking die telkens opnieuw moet worden opgebouwd.
Samenwerken is nooit af
Samenwerken in wisselende teams vraagt meer inspanning, maar levert ook flexibiliteit en nieuwe inzichten op. De zorg en het sociaal domein laten zien dat samenwerking zonder vaste stoelen mogelijk is, mits je bewust aandacht besteedt aan afstemming, bruggen bouwen en duidelijkheid over rollen.
Misschien is dit wel de belangrijkste les: samenwerken is nooit af. Het is een proces dat telkens opnieuw begint, en elke keer weer de kans biedt om het beter te doen.
Wil je beter samenwerken in wisselende teams? Boek Sayma als spreker samenwerken!
Als spreker samenwerken help ik organisaties om sterkere verbindingen te bouwen in tijdelijke of dynamische teams. In mijn lezingen en sessies krijg je concrete handvatten om afstemming, rolverdeling en onderlinge relaties te versterken, óók als je steeds opnieuw samenwerkt met andere mensen.
Neem gerust contact op om te sparren over de mogelijkheden
