Macht is een bijzonder fenomeen waar vooral de laatste jaren veel aandacht voor is. Want wat doet macht met een leidinggevende? En wat doe je op het moment dat het uit de hand loopt? Inmiddels zijn er verschillende onderzoeken die daar iets over schrijven. Niet alleen in de praktijk maar ook als als trainer en spreker leiderschap zie ik wat werkt en wat niet werkt. Laten we het samen onderzoeken.
De invloed van een leidinggevende
Mijn eerste ervaring met macht op het werk was gelijk een vervelende. Het was tijdens een van mijn bijbanen.
“Wie haalt mijn jas op?” Het was mijn eerste leidinggevende die dit elke dag vroeg aan het team.
Er was altijd een vrijwilliger te vinden, behalve die ene keer. We hadden (zonder het af te spreken) stuk voor stuk besloten om een keer niet de jas op te halen. Dit kon hij immers prima zelf.
Boos liep hij weg en zei: “Dit zal gevolgen hebben, let maar op!”
Ik weet nog dat ik bang was om mijn bijbaan te verliezen of voor een minder leuke verrassing op mijn salarisstrook. Uiteindelijk besloot ik om weg te gaan. Ik voelde mij niet prettig bij het idee dat ik afgestraft kon worden voor zoiets. Misschien is hier mijn fascinatie voor de invloed van een leidinggevende op medewerkers ontstaan.
Macht doet iets met je
Macht verandert mensen. Onderzoek toont aan dat mensen met macht sneller risico’s nemen en eerder geneigd zijn egoïstisch te handelen. Soms leidt dit zelfs tot onethisch of schadelijk gedrag. Dit gedrag werkt vervolgens weer door naar andere leidinggevenden en zelfs teamleden. Gedrag is namelijk besmettelijk.
Nu zeg ik niet dat jij ook als een razende tekeergaat omdat niemand je jas ophaalt, maar de lijntjes worden dunner zodra je een positie met macht hebt.
“Omdat ik het zeg!” als antwoord op de vraag “Waarom?” is dichterbij dan je denkt.
Hoe kun je dit voorkomen als leidinggevende?
1. Zorg voor tegenmacht
Creëer een sterk managementteam waarin je elkaar scherp houdt. Omring jezelf met mensen die je durven tegenspreken en organiseer actief tegenspraak door goede adviseurs in te zetten. Ik ging zelf weleens op zoek naar mijn eigen ongelijk als leidinggevende. Niet altijd leuk, wel goed.
Daarnaast helpt het om een open feedbackcultuur te stimuleren. Geef medewerkers expliciet de ruimte om hun mening te delen en feedback te geven zonder angst voor negatieve consequenties. Dit voorkomt dat macht zich opstapelt bij een klein groepje mensen en zorgt voor gezondere besluitvorming.
2. Verantwoording op proces, niet alleen op resultaat
Onderzoek (Pitesa en Thau) laat zien dat mensen eerder onethisch handelen als ze alleen afgerekend worden op resultaat. Richt je daarom op de manier waarop beslissingen worden genomen en hoe resultaten tot stand komen. Dat geeft ruimte voor ethisch leiderschap en duurzame prestaties.
Bovendien helpt het om transparantie te vergroten. Wanneer medewerkers begrijpen hoe en waarom beslissingen worden genomen, voelen ze zich meer betrokken en groeit het vertrouwen in de organisatie. Dit draagt bij aan een sterke en eerlijke werkcultuur.
3. Kies leiders om de juiste redenen
Neem leidinggevenden aan die een leider willen zijn omdat ze anderen verder willen helpen, niet omdat ze de beste resultaten boeken, veel praten of goede smoesjes verzinnen. Echte leiders bouwen aan vertrouwen en samenwerking in plaats van macht uit te oefenen.
Goede leiders hebben niet alleen oog voor hun eigen belangen, maar ook voor de belangen van het team en de organisatie als geheel. Ze zijn empathisch, luisteren actief en zijn bereid hun fouten toe te geven. Dit soort leiderschap leidt tot een gezondere en productievere werkomgeving.
4. Stimuleer zelfreflectie
Leiders die regelmatig reflecteren op hun eigen gedrag en beslissingen, zijn zich bewuster van de invloed die ze hebben op anderen. Plan bijvoorbeeld vaste momenten in voor zelfevaluatie of vraag actief om feedback. Dit helpt om blinde vlekken te ontdekken en macht op een verantwoorde manier te gebruiken.
5. Moedig autonomie en eigenaarschap aan
Geef teams en medewerkers de vrijheid om zelf beslissingen te nemen binnen duidelijke kaders. Dit zorgt ervoor dat verantwoordelijkheid wordt gedeeld en dat er minder afhankelijkheid ontstaat van een enkele leider.
Macht kan een krachtig middel zijn, maar alleen als je het met verantwoordelijkheid gebruikt.
Meer weten?
Lees hier meer over sterk leiderschap of hier over krachtige teamontwikkeling.
Of neem contact op met Sayma voor meer informatie.
